Erzurum Havzası’nın oluşumuyla ilgili yürütülen bilimsel çalışmalar, bölgenin jeolojik yapısına dair önemli bir gerçeği ortaya çıkardı. Atatürk Üniversitesi Deprem Araştırma Merkezi Kurucusu Dr. Öğretim Üyesi Mehmet Salih Bayraktutan, Erzurum Havzası’nın yaklaşık 60 kilometre çapında, Doğu Anadolu’nun en büyük volkanik kalderası üzerinde geliştiğini açıkladı.
Uzun yıllardır ‘çek-ayır havza’ olarak tanımlanan Erzurum Havzası’nın jeolojik gerçeklerinin bu tanımı desteklemediğini belirten Jeoloji Mühendisi Dr. Mehmet Salih Bayraktutan, bölgenin aslında volkanik kökenli bir ‘sıkışma-kapanma havzası’ olduğunu bildirdi. “Palandöken Kalderası” olarak isimlendirilen bu yapının yaklaşık 6 milyon yıl yaşında olduğu tespit edildi.
60 Kilometrelik Dev Çember
Uydu görüntüleri, uzaktan algılama verileri ve detaylı saha incelemeleri sonucunda varlığı kesinleşen kalderanın, 60 kilometrelik dairesel bir yapıya sahip olduğu belirlendi. Dr. Bayraktutan, yapının güney, doğu, kuzey ve batı kesimlerinde iç bükey yay parçalarıyla izlenebildiğini vurguladı.
Kalderanın oluşum sürecine dair bilgiler veren Bayraktutan, “İlk evrelerde lav katmanlarının havza içine doğru eğimli olduğu, merkezde ise derin bir göl ortamının geliştiği bilinmektedir. Havza kenarlarından merkeze doğru kalınlaşan sedimanların biriktiği tespit edilmiştir” dedi.
Bölgenin Jeolojik Envanteri Çıkarıldı
Kaldera içinde gelişen sedimanter istifin ‘Gelinkaya Formasyonu’ olarak adlandırıldığını belirten Bayraktutan, bölgedeki kayaç yapısını şu şekilde sıraladı:
- İnce konglomera ve volkanik arenit
- Volkan külü, pomza, perlit ve obsidiyen mercekleri
- Gölsel kireçtaşları ve fosilli kalker
- Linyit, diatomit ve marn
Derin Sondaj Önerisi
Yapının doğu kesiminin Dumlu fayları tarafından kısmen tahrip edildiğini, Ilıca faylarının ise havzayı batı ve doğu olmak üzere iki alt havzaya ayırdığını ifade eden Bayraktutan, Erzurum Havzası’nın jeolojik yapısının tam olarak anlaşılabilmesi için bölgede 5-6 noktada derin sondajlar yapılması gerektiğini kaydetti.